كتابخانه مركزي پارك شهر در سال 1340 در محل فعلي سفره خانه سنتي واقع در محوطه پارك شهر تهران در منطقه سنگلج ، از محله هاي قديمي تهران ، افتتاح شد . كتابخانه تا پيش از 1340 در    محل سابق دفتر پارك بود . در اين سال با همكاري شركت ملي نفت ايران ، كتابخانه اي با حدود 3800 جلد كتاب گشايش يافت . سه سال بعد كلنگ ساختمان جديد كتابخانه با زير بناي         2830 متر مربع در ضلع جنوب غربي پارك شهر به زمين زده شد و در آبان 1350 به محل كنوني آن انتقال يافت .

كتابخانه تا 1352 توسط سازمان كتابخانه هاي عمومي شهر تهران وابسته به شهرداري ، اداره و  اعتبار آن از 5/1 درصد درآمدهاي شهرداري تأمين مي شد .از اواخر 1352 اداره كتابخانه مركزي بر عهده وزارت فرهنگ و هنر و بعد از آن وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي بوده است . بودجه آن نيز از سوي اين وزارتخانه تأمين مي شد . از 1373 تا 1384 اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان تهران  كتابخانه پارك شهر و ساير كتابخانه هاي عمومي استان تهران را اداره و از سال 1384 اداره آن به  نهاد كتابخانه هاي عمومي كشور واگذار شد . نيروي انساني كتابخانه در حال حاضر 18 نفر است و داراي يك رئيس ، 5 مسئول بخش ، 7 كتابدار و 5 نيروي اداري و خدماتي است .

785 متر مربع از زير بناي كتابخانه به تالارهاي مطالعه و بقيه به مخازن مجموعه و ساير بخشها اختصاص داده شده است . كتابخانه داراي بخش هاي امانت كتاب ، مرجع ، خدمات فني ، كودك ، ايثارگران و پيك فرهنگ ، سالن اجلاس و تالار اجتماعات است .

يكي از بخشهاي مهم كتابخانه ، بخش امانت است كه شالوده كارهاي فني و علمي در اين بخش بصورت امانت كتاب به مراجعين ارائه مي گردد .

بخش امانت كتابخانه مركزي مهمترين بخش اين مجموعه و به منزله نبض كتابخانه است زيرا تلاش و  فعاليت  ساير  همكاران  در  بخشهاي  مختلف  در  اين  بخش  قابل رؤيت است .  اين بخشدرطبقههمكف مستقر گرديده است . در مخزن مذكور بيش از 29000 جلدكتاب در ده رده موضوعي كليات ، فلسفه و روانشناسي ، دين ، علوم اجتماعي ، زبان ، علوم خالص ، علوم تكنولوژي ،     هنرها ، ادبيات و تاريخ و جغرافيا موجود است و در اختيار مراجعه كنندگان قرار مي گيرد .  

 سيستم جستجو و امانت كتاب بصورت مكانيزه و از طريق برنامه نمايه امكانپذير مي باشد . در حال حاضر اطلاعات تمامي كتب موجود در كتابخانه ، قابل جستجو در برنامه نمايه مي باشد . كتابها بر اساس نظام رده بندي دهدهي ديويي مرتب شده و سيستم قفسه بندي آن نيز بصورت باز مي باشد . مراجعان جهت دسترسي سريعتر به كتاب مورد نظرشان ، با مراجعه به كتابداران مستقر در بخش و يا استفاده از تابلوي نصب شده بر روي قفسه ها راهنمايي مي شوند . اين بخش روزانه به طور متوسط 300 نفر مراجعه كننده دارد . تعداد اعضاي فعال در اين بخش بيش از   8000  نفر مي باشد .

ساعات كار اين بخش در روزهاي عادي از ساعت 30/7 الي 21 و در روزهاي تعطيل از ساعت      8 الي 19 مي باشد . خدمات بخش شامل امانت ، تحويل و تمديد كتاب بصورت حضوري است .

نحوه امانت دهي

اعضاي كتابخانه جهت امانت گرفتن كتاب ، پس از جستجو و بازيابي اطلاعات كتب   مورد درخواست خود از كامپيوترهايي كه به همين منظور در بخش امانت براي مراجعه كنندگان تعبيه گشته است ( با استفاده از برنامه نمايه ) اطلاعات را در برگه درخواست كتاب وارد كرده و سپس با مراجعه به قفسه هاي كتاب ، كتاب مورد نظر را به كتابدار ميز امانت تحويل مي دهند . كتابدار با صدور مجوز ( مشخص كردن زمان عودت آن ) كتاب را در اختيار مراجعه كننده قرار مي دهد .

واحد عضويت

اين واحد در بخش امانت مستقر گرديده و وظيفه ثبت نام از ارباب رجوع به منظور عضويت در كتابخانه را بر عهده دارد . مدارك لازم جهت عضويت در كتابخانه عبارتند از :  يك قطعه عكس جديد 3*4 ، پرداخت حق عضويت يكساله ، ارائه مشخصات كامل پستي ،     ارائه قبض تلفن محل سكونت ، ارائه شماره تلفن معرف ، ارائه شماره ملي .

برخي از فعاليتهاي جنبي بخش امانت :

1.      طرح كتاب من : در اين طرح ، اعضاي كتابخانه فرم مربوط به  سفارش كتاب  مورد نياز خود را تكميل و در اختيار كتابدار قرار  مي دهند تا در اسرع وقت كتاب مورد نياز عضو تهيه و درگردش كار كتابخانه جهت استفاده تمامي اعضاء قرار گيرد .

2.      شناسايي اعضاي پژوهشگر :  آندسته از افرادي كه داراي تأليفات ، ترجمه ، مقاله ، سابقه تدريس در دانشگاهها ، قاري قرآن ، برگزيدگان مسابقات علمي و ... هستند   مي توانند فرم مربوطه را تكميل و در اختيار كتابدار قرار دهند .

3.         واحد تكثير ، كپي و پرينت : 

اين واحد در طبقه همكف كتابخانه واقع شده و وظيفه ارائه خدمات تكثير و كپي ، پرينت ،       پرس كارت ، ارائه لوازم التحرير ، صحافي جزوات و ... را  به عهده دارد .

4.         تالار مطالعه برادران و خواهران :

تالار مطالعه برادران با ظرفيت 194 نفر در جنب بخش امانت در طبقه همكف كتابخانه واقع شده است . تالار مطالعه خواهران نيز با ظرفيت 124 نفر در طبقه زيرين كتابخانه قرار دارد .

بخش مرجع و نشريات

هدف هر كتابخانه اي از گردآوري و سازماندهي منابع ، ارائه خدمات به كاربران است .بخش    عمده اي از اين خدمات به عهده بخش مرجع مي باشد .

از خصويات بارز منابع مرجع مي توان به موارد ذيل اشاره نمود :

1.         منبع مرجع هرگز به قصد آن نگارش نشده كه از اول تا آخر خوانده شود مانند :    

 

واژه نامه ها ، دائره المعارفها .

2.         اين منابع معمولا به امانت داده نمي شوند و فقط در سالن و يا تالار كتابخانه قابل استفاده هستند .

3.         عمدتا جهت دستيابي سريع به اطلاعات خويش داراي نظم خاص و سيستماتيك مي باشند .

بخش منابع مرجع كتابخانه مركزي با ارائه خدمات كتابداري در سطوح مختلف با هدف       « ارائه بيشترين خدمات ، در كمترين زمان ممكن ، به بيشترين كاربر » به كار خود ادامه     مي دهد و به طور نسبي توانسته استنياز كاربران را در مقاطع مختلف برطرف نمايد .   منابع موجود در اين بخش عبارتند از :

1.         دائره المعارفها و دانشنامه ها   2. . فرهنگها ، واژه نامه ها    3. منابع آماري

4.         كتابشناسي ها   5 . .زندگي نامه هاي جمعي و گروهي .    6. مجموعه ها 

7.         چكيده نامه ها و پايان نامه ها         8 . سالنامه ها .         9. اطلس ها                 10.   راهنماها و دستنامه ها     11 . فهرستها / نمايه نامه ها   12 . مجموعه قوانين . 

13.      گاهنامه / روز شمارها        14. جاينامه ها       

بخش مرجع داراي   3616 نسخه كتاب فارسي ، 2900 نسخه كتاب لاتين ، 2403 نسخه كتاب عربي و 2715   نسخه كتاب فرانسه مي باشد كه بر اساس شماره رده بندي ديويي تنظيم شده اند .

از مشخصه كتابهاي مرجع در هنگام جستجو وجود حرف « م » در ابتداي شماره بازيابي كتابهاي فارسي و عربي و «R  » در ابتداي شماره بازيابي كتابهاي لاتين و فرانسه مي باشد . كاربران مي توانند بصورت مكانيزه ( با استفاده از كامپيوتر ) شماره كتاب مورد نظر خويش را پيدا كنند . با توجه به سيستم نگهداري كتابها بصورت قفسه باز ، كاربران مي توانند بعد از يافتن شماره بازيابي ، مستقيما به كتاب مورد نظر خود دسترسي يابند و يا از كتابدار مرجع در اين خصوص كمك بگيرند .

برخي از مقررات بخش مرجع :

1.      كتابهاي مرجع ( دائره المعارفها ، واژه نامه ها ، كتابشناسي ها و ... ) ، كتابهايي كه هنوز در دفتر بخش ، ثبت نشده اند ، كتب خطي ، كتب نفيس و كمياب ، مجلات و روزنامه هاي مجلد شده و ... امانت داده نمي شوند و مطالعه آنها فقط در سالن مطالعه امكانپذير است .

2.         كتب غير فارسي غير مرجع ، امانت داده مي شوند .

3.         فتوكپي از منابع موجود در بخش مرجع در صورت هماهنگي با مسئول بخش مربوط ،

مجاز مي باشد .

واحد نشريات :

قدمت واحد نشريات كتابخانه مركزي را مي توان با آغاز فعاليت كتابخانه برابر دانست . اعضاي كتابخانه همه روزه از ساعت 30/7 الي 21 مي توانند در محل بخش نشريات ، مجلات مورد نظر خود را مطالعه نمايند و در صورت نياز از مقالات دلخواه ، كپي تهيه كنند .

در اين بخش نشريات ادواري زير نگهداري مي شود :

1.         مجلات شامل ماهنامه ها ، فصلنامه ها ، گاهنامه ها و ...

2.         هفته نامه ها ، دو هفته نامه ها و ...

3.         روزنامه ها : روزنامه ها يكي از منابع اين بخش را تشكيل مي دهند و ارزش آن در

مسائل جاري كشور و بين المللي بر كسي پوشيده نيست . خصوصا روزنامه هايي كه علاوه بر درج جريانات روز ، مقالات موضوعي و يادداشتهاي تخصصي را نيز در آن مي گنجانند .از اين حيث ، روزنامه ها يكي از منابع مراجعه تلقي مي گردند . روزنامه ها پس از استفاده روزانه ، در پايان هر روز جمع آوري مي گردند و از ميان آن ، برخي از عناوين كثير الانتشار با توجه به سوابق موجودي آن ، جهت ارسال به صحافي بسته بندي مي شوند تا برايهميشه بصورت آرشيو در كتابخانه باقي بمانند . ضمنا روزانه 14 عنوان روزنامه براي كتابخانه ارسال مي گردد و تعداد عناوين روزنامه هاي صحافي شده سالهاي قبل نيز به 5 عنوان      مي رسد .

 نمايه نشريات شامل مقالات مجلات و روزنامه هاي مختلف از سال 1377تا 1387 در اين

بخش قابل دسترس مي باشند و اعضاء مي توانند بامراجعه به مسئول بخش مرجع ،  مقالات مورد نظر خويش را در اين برنامه جستجو و از آنها پرينت تهيه  نمايند .

بخش مرجع و نشريات در طبقه زيرين كتابخانه واقع گرديده است .              

همشهري ، قدس ، اطلاعات ، كيهان ، اعتماد ، اعتماد ملي ، صبح اقتصاد ،  جام جم ، ايران ،       خبر ورزشي ، جهان اقتصاد

آرشيو مطبوعات : شامل : 

1.         روزنامه اطلاعات از سال 1360     2.   روزنامه كيهان از سال 1360

4.         روزنامه همشهري از سال 1371

 

كتابخانه عمومي ايثارگران ، خدمتي است كه در آبان 1369 به منظور ارائه خدمات فرهنگي به جانبازان و ايثارگران ايجاد شد . جانبازان و ايثارگران سراسر كشور مي توانند با ارائه كارت جانبازي يا ايثارگري ، به  عضويت اين كتابخانه درآيند . براي جانبازان و ايثارگران فهرست كتابهاي كتابخانه بصورت CD يا كتابچه ارسال مي گردد و آنان مي توانند با شماره تلفني كه در اختيارشان قرار گرفته است ( 55611877 يا – 55152312 داخلي 117 ) ، كتابهاي مورد نظرشان را درخواست كنند تا از طريق پست و بصورت رايگان برايشان ارسال شود و مأمور پست 20 روز بعد براي بازگرداندن كتابها به آنها مراجعه مي كند .

كتابخانه ايثارگران در حال حاضر 330 نفر عضو فعال از سراسر كشور دارد . همچنين اين كتابخانه داراي بيش از 9000 جلد كتاب در موضوعات مختلف شامل كليات ، فلسفه و روانشناسي ، دين ، علوم اجتماعي ، زبان ، علوم خالص ، علوم كاربردي ، هنر ، ادبيات و تاريخ و جغرافيا مي باشد .

خدمتي موسوم به « پيك فرهنگ » نيز براي خدمت به افرادي است كه امكان مراجعه مستقيم به كتابخانه را ندارند ( همچنين به منظور كاهش تردد هاي داخل شهري به منظور دريافت كتاب ) .       كليه افراد بالاي 16 سال در محدوده استان تهران ، مي توانند با پرداخت مبلغ 30000 ريال به حساب شماره 30576837 نزد بانك تجارت بنام اداره كل امور كتابخانه هاي عمومي استان تهران و ارائه فيش واريزي به همراه ارائه يك قطعه عكس و نشاني كامل پستي به عضويت اين كتابخانه درآيند .

اين مبلغ بابت حق عضويت و هزينههاي پستي يك ساله ارسال كتاب است . نحوه ارسال كتاب

براي اعضاي اين كتابخانه نيز همچون كتابخانه عمومي ايثارگران مي باشد .

3 جلد كتاب در هر نوبت ، داخل كيفهاي مخصوصي قرار گرفته و با درج نشاني عضو بر روي آن  ، از طريق پست سفارشي ارسال مي گردد . هر كيف به مدت 20 روز به رسم امانت نزد عضو خواهد ماند . پس از آن ، عضو از طريق تماس تلفني تقاضاي   كتب جديد مي كند . هنگامي كه مأمور پست كتابهاي جديد را تحويل عضو مي دهد كتابهايقبلي را دريافت و به كتابخانه عودت مي دهد . در صورت عدم درخواست كتب جديد ، عضو بايد كيفحاوي كتب امانتي را بهنزديكترين باجه پستي تحويل داده تا پست بصورت رايگان كتابها را به كتابخانه تحويل نمايد .

مدت اعتبار كارت عضويت :

يكسال از تاريخ صدور كارت .

افراد تحت پوشش سازمان بهزيستي نيز مي توانند با ارائه معرفي نامه ، بصورت رايگان از امكانات كتابخانه پستي ( ايثارگران ) استفاده نمايند .

ساعت فعاليت كتابخانه ايثارگران :

 همه روزه از ساعت 30/7 الي 19   ( بجز ايام تعطيل )

بخش خدمات فني

با توجه به گسترش دانش و اطلاعات و كشف زمينه هاي متنوع علمي و انجام تحقيقات و پژوهشهاي بسيار زياد ، ضرورت سازماندهي و نظم بخشي به اين يافته ها و مجموعه هاي علمي براي بازيابي سريع و آسان به اين منابع از مسائل و دغدغه هاي مهم هر كتابخانه اي بخصوص كتابخانه هاي عمومي مي باشد . انجام اين امر به عهده بخش خدمات فني مي باشد كه انواع منابع رسيده به كتابخانه را اين بخش با توجه به روشهاي معين و استاندارد ، سازماندهي كرده و هر كدام را در بخشهاي معين و مربوطه در معرض استفاده مراجعين قرار مي دهد .

فهرستنويسي و رده بندي منابع به مراجعه كننده اين امكان را مي دهد كه به منبع مورد نظر خود ، در حداقل زمان و آسان ترين روش دسترسي پيدا كنند و نيز به چيدن منابع در قفسه ها و   بازيابي سريع و آسان به كتابداران كتابخانه و مراجعين كمك مي نمايد .

بخش خدمات فني كتابخانه مركزي پارك شهر سالهاي متمادي به طور مستقل فعاليت نموده كه در ابتدا فهرستنويسي و رده بندي منابع بصورت دستي انجام مي شد . در حالي كه امروزه از روشهاي جديد و استاندارد براي اين منظور استفاده مي گردد به طوري كه از سال 1385 نرم افزار نمايه مورد استفاده قرار گرفت . تا به حال اطلاعات بيش از 58000 نسخه كتاب فارسي و غير فارسي وارد كامپيوتر گرديده است كه اطلاعات فوق بصورت شبكه قابل دسترسي مي باشد . از محاسن كامپيوتري و شبكه اي نمودن كتابخانه مي توان به حذف برگه دان هاي سنتي تا حذف كارتهاي امانت كتاب و از همه مهمتر دسترسي سريع و در حداقل زمان مراجعين به اطلاعات و مدارك و منابع وارد شده به كتابخانه را ذكر كرد .

لازم به ذكر است فهرستنويسي كتب با استفاده از CD‌ كتابشناسي ملي انجام مي گيرد . اطلاعات توسط نرم افزار كامپيوتر سازماندهي و از طريق فيلدهاي پديد آورنده ، عنوان ، ناشر ، سال نشر و فروست قابل بازيابي مي باشد .

گفتني است كه براي طبقه بندي كتابهاي موجود در كتابخانه مركزي از نظام دهدهي ديويي( D.D.C  ) استفاده مي شود .

بخش خدمات فني در طبقه زيرين كتابخانه قرار دارد .

تازه هاي كتب رسيده به كتابخانه پس از فهرستنويسي و آماده سازي و قبل از قرار گرفتن درگردش كار كتابخانه به مدت يك هفته در ويترينهاي تازه هاي كتاب موجود در ورودي كتابخانه به نمايش گذاشته مي شوند ( دوشنبه هر هفته ) تا اعضاء ضمن آشنايي با تازه هاي كتاب ، كتاب مورد نظر خود را انتخاب و پس از ورود كتابها به مخزن ، آن را به امانت ببرند . 

 

بخش كودك كتابخانه مركزي سابقه دراز مدتي در خدمت به كودكان دارد و در برآوردن نيازهاي مطالعاتي كودكان با خانواده ها و مدارس متحد شده است . اين بخش با فراهم آوردن گروه وسيعي از مواد و فعاليتها ، فرصتهايي براي كودكان فراهم مي آورد تا لذت خواندن و هيجان ناشي از كشف دانش و آثار تخيلي را تجربه كنند .

در اين بخش ، در كنار خدمات ارائه شده براي كودكان ، مجموعه هايي از كتابها و فهرستي از خدمات اجتماعي دسترس پذير براي بزرگسالان همراه كودكان ، نيز تأمين شده است .

كارهايي كه در بخش كودك صورت مي پذيرد :

1.         ارائه خدمات به كودكان و نوجوانان تا پايان 14 سالگي .

2.         ارائه خدمات به پژوهشگران كودك و نوجوان .

3.      ارائه خدمات جانبي چون قصه و شعر خواني ، اجراي نمايش عروسكي ، نمايش فيلم ، برگزاري مسابقات مختلف نقاشي ، شعر ، كتابخواني ، مقاله نويسي و ... ،  برگزاري جشنواره ها ، ‌برگزاري كلاسهاي هنري و ...

4.         فراهم آوردن شرايط لازم جهت بازديد دانش آموزان از بخش .

5.         ايجاد نمايشگاه از آثار نقاشي كودك و نوجوان .

6.         معرفي تازه هاي منابع كودك و نوجوان در كتابخانه .

7.         تأمين نشريات خاص كودك و نوجوان و ارائه آنها در بخش براي اعضاء و خانواده ها

8.         تأمين منابع مرجع خاص كودك و نوجوان .

9.         همكاري با ساير بخشهاي كتابخانه و ساير نهادها در برگزاري نمايشگاههاي كتاب و ..

10.      تأمين منابع در زمينه هاي روانشناسي ، تربيت كودك ، آشپزي و ... و ايجاد بخشي جهت ارائه خدمات به مادران و خانواده هاي اعضاء .

11.      فراهم آوردن وسايل بازي و سرگرمي كودك و نوجوان .

بخش كودك هم اكنون با دو نفر كتابدار و با يكدستگاه رايانه متصل به شبكه داخلي كتابخانه ، بيش از 6000 نسخه منابع كتابي ، 5 عدد ميز مطالعه كودك و 20 عدد صندلي مطالعه كودك و ... در حال ارائه خدمات به بيش از 850 نفر از اعضاي خردسال خود مي باشد .

بخش كودك در طبقه زيرين كتابخانه قرار دارد . 

واحد تكثير ، پرينت و كپي

اين واحد در طبقه همكف كتابخانه واقع شده و وظيفه ارائه خدمات تكثير و كپي ، پرينت ،        پرس كارت ، ارائه لوازم التحرير ، صحافي جزوات و ... را به اعضاء دارد .

كانون ادبي

كلاسهاي كانون ادبي چهارشنبه هر هفته از ساعت 16 الي 18 و در محل سالن آمفي تئاتر كتابخانه برگزار مي گردد . شركت در اين كلاسها براي كليه اعضاي كتابخانه بصورت رايگان مي باشد . علاقمندان مي توانند با ارائه يك قطعه عكس 3*4 و تكميل فرم ثبت نام به عضويت اين كانون درآيند .