علوم کتابداری و اطلاع رسانی
   
تاريخچه
كتابخانه مركزي پارك شهر در سال 1340 در محل فعلي سفره خانه سنتي واقع در محوطه پارك شهر تهران در منطقه سنگلج ، از محله هاي قديمي تهران ، افتتاح شد . كتابخانه تا پيش از 1340 در    محل سابق دفتر پارك بود . در اين سال با همكاري شركت ملي نفت ايران ، كتابخانه اي با حدود 3800 جلد كتاب گشايش يافت . سه سال بعد كلنگ ساختمان جديد كتابخانه با زير بناي         2830 متر مربع در ضلع جنوب غربي پارك شهر به زمين زده شد و در آبان 1350 به محل كنوني آن انتقال يافت .
كتابخانه تا 1352 توسط سازمان كتابخانه هاي عمومي شهر تهران وابسته به شهرداري ، اداره و  اعتبار آن از 5/1 درصد درآمدهاي شهرداري تأمين مي شد .از اواخر 1352 اداره كتابخانه مركزي بر عهده وزارت فرهنگ و هنر و بعد از آن وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي بوده است . بودجه آن نيز از سوي اين وزارتخانه تأمين مي شد . از 1373 تا 1384 اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان تهران  كتابخانه پارك شهر و ساير كتابخانه هاي عمومي استان تهران را اداره و از سال 1384 اداره آن به  نهاد كتابخانه هاي عمومي كشور واگذار شد . نيروي انساني كتابخانه در حال حاضر 18 نفر است و داراي يك رئيس ، 5 مسئول بخش ، 7 كتابدار و 5 نيروي اداري و خدماتي است .
785 متر مربع از زير بناي كتابخانه به تالارهاي مطالعه و بقيه به مخازن مجموعه و ساير بخشها اختصاص داده شده است . كتابخانه داراي بخش هاي امانت كتاب ، مرجع ، خدمات فني ، كودك ، ايثارگران و پيك فرهنگ ، سالن اجلاس و تالار اجتماعات است .
بخش امانت
يكي از بخشهاي مهم كتابخانه ، بخش امانت است كه شالوده كارهاي فني و علمي در اين بخش بصورت امانت كتاب به مراجعين ارائه مي گردد .
بخش امانت كتابخانه مركزي مهمترين بخش اين مجموعه و به منزله نبض كتابخانه است زيرا تلاش و  فعاليت  ساير  همكاران  در  بخشهاي  مختلف  در  اين  بخش  قابل رؤيت است .  اين بخشدرطبقههمكف مستقر گرديده است . در مخزن مذكور بيش از 29000 جلدكتاب در ده رده موضوعي كليات ، فلسفه و روانشناسي ، دين ، علوم اجتماعي ، زبان ، علوم خالص ، علوم تكنولوژي ،     هنرها ، ادبيات و تاريخ و جغرافيا موجود است و در اختيار مراجعه كنندگان قرار مي گيرد .  
 سيستم جستجو و امانت كتاب بصورت مكانيزه و از طريق برنامه نمايه امكانپذير مي باشد . در حال حاضر اطلاعات تمامي كتب موجود در كتابخانه ، قابل جستجو در برنامه نمايه مي باشد . كتابها بر اساس نظام رده بندي دهدهي ديويي مرتب شده و سيستم قفسه بندي آن نيز بصورت باز مي باشد . مراجعان جهت دسترسي سريعتر به كتاب مورد نظرشان ، با مراجعه به كتابداران مستقر در بخش و يا استفاده از تابلوي نصب شده بر روي قفسه ها راهنمايي مي شوند . اين بخش روزانه به طور متوسط 300 نفر مراجعه كننده دارد . تعداد اعضاي فعال در اين بخش بيش از   8000  نفر مي باشد .
ساعات كار اين بخش در روزهاي عادي از ساعت 30/7 الي 21 و در روزهاي تعطيل از ساعت      8 الي 19 مي باشد . خدمات بخش شامل امانت ، تحويل و تمديد كتاب بصورت حضوري است .
نحوه امانت دهي
اعضاي كتابخانه جهت امانت گرفتن كتاب ، پس از جستجو و بازيابي اطلاعات كتب   مورد درخواست خود از كامپيوترهايي كه به همين منظور در بخش امانت براي مراجعه كنندگان تعبيه گشته است ( با استفاده از برنامه نمايه ) اطلاعات را در برگه درخواست كتاب وارد كرده و سپس با مراجعه به قفسه هاي كتاب ، كتاب مورد نظر را به كتابدار ميز امانت تحويل مي دهند . كتابدار با صدور مجوز ( مشخص كردن زمان عودت آن ) كتاب را در اختيار مراجعه كننده قرار مي دهد .
واحد عضويت
اين واحد در بخش امانت مستقر گرديده و وظيفه ثبت نام از ارباب رجوع به منظور عضويت در كتابخانه را بر عهده دارد . مدارك لازم جهت عضويت در كتابخانه عبارتند از :  يك قطعه عكس جديد 3*4 ، پرداخت حق عضويت يكساله ، ارائه مشخصات كامل پستي ،     ارائه قبض تلفن محل سكونت ، ارائه شماره تلفن معرف ، ارائه شماره ملي .
برخي از فعاليتهاي جنبي بخش امانت :
1.      طرح كتاب من : در اين طرح ، اعضاي كتابخانه فرم مربوط به  سفارش كتاب  مورد نياز خود را تكميل و در اختيار كتابدار قرار  مي دهند تا در اسرع وقت كتاب مورد نياز عضو تهيه و درگردش كار كتابخانه جهت استفاده تمامي اعضاء قرار گيرد .
2.      شناسايي اعضاي پژوهشگر :  آندسته از افرادي كه داراي تأليفات ، ترجمه ، مقاله ، سابقه تدريس در دانشگاهها ، قاري قرآن ، برگزيدگان مسابقات علمي و ... هستند   مي توانند فرم مربوطه را تكميل و در اختيار كتابدار قرار دهند .
3.         واحد تكثير ، كپي و پرينت : 
اين واحد در طبقه همكف كتابخانه واقع شده و وظيفه ارائه خدمات تكثير و كپي ، پرينت ،       پرس كارت ، ارائه لوازم التحرير ، صحافي جزوات و ... را  به عهده دارد .
4.         تالار مطالعه برادران و خواهران :
تالار مطالعه برادران با ظرفيت 194 نفر در جنب بخش امانت در طبقه همكف كتابخانه واقع شده است . تالار مطالعه خواهران نيز با ظرفيت 124 نفر در طبقه زيرين كتابخانه قرار دارد .
بخش مرجع و نشريات
هدف هر كتابخانه اي از گردآوري و سازماندهي منابع ، ارائه خدمات به كاربران است .بخش    عمده اي از اين خدمات به عهده بخش مرجع مي باشد .
از خصويات بارز منابع مرجع مي توان به موارد ذيل اشاره نمود :
1.         منبع مرجع هرگز به قصد آن نگارش نشده كه از اول تا آخر خوانده شود مانند :    
 
واژه نامه ها ، دائره المعارفها .
2.         اين منابع معمولا به امانت داده نمي شوند و فقط در سالن و يا تالار كتابخانه قابل استفاده هستند .
3.         عمدتا جهت دستيابي سريع به اطلاعات خويش داراي نظم خاص و سيستماتيك مي باشند .
بخش منابع مرجع كتابخانه مركزي با ارائه خدمات كتابداري در سطوح مختلف با هدف       « ارائه بيشترين خدمات ، در كمترين زمان ممكن ، به بيشترين كاربر » به كار خود ادامه     مي دهد و به طور نسبي توانسته استنياز كاربران را در مقاطع مختلف برطرف نمايد .   منابع موجود در اين بخش عبارتند از :
1.         دائره المعارفها و دانشنامه ها   2. . فرهنگها ، واژه نامه ها    3. منابع آماري
4.         كتابشناسي ها   5 . .زندگي نامه هاي جمعي و گروهي .    6. مجموعه ها 
7.         چكيده نامه ها و پايان نامه ها         8 . سالنامه ها .         9. اطلس ها                 10.   راهنماها و دستنامه ها     11 . فهرستها / نمايه نامه ها   12 . مجموعه قوانين . 
13.      گاهنامه / روز شمارها        14. جاينامه ها       
بخش مرجع داراي   3616 نسخه كتاب فارسي ، 2900 نسخه كتاب لاتين ، 2403 نسخه كتاب عربي و 2715   نسخه كتاب فرانسه مي باشد كه بر اساس شماره رده بندي ديويي تنظيم شده اند .
از مشخصه كتابهاي مرجع در هنگام جستجو وجود حرف « م » در ابتداي شماره بازيابي كتابهاي فارسي و عربي و «R  » در ابتداي شماره بازيابي كتابهاي لاتين و فرانسه مي باشد . كاربران مي توانند بصورت مكانيزه ( با استفاده از كامپيوتر ) شماره كتاب مورد نظر خويش را پيدا كنند . با توجه به سيستم نگهداري كتابها بصورت قفسه باز ، كاربران مي توانند بعد از يافتن شماره بازيابي ، مستقيما به كتاب مورد نظر خود دسترسي يابند و يا از كتابدار مرجع در اين خصوص كمك بگيرند .
برخي از مقررات بخش مرجع :
1.      كتابهاي مرجع ( دائره المعارفها ، واژه نامه ها ، كتابشناسي ها و ... ) ، كتابهايي كه هنوز در دفتر بخش ، ثبت نشده اند ، كتب خطي ، كتب نفيس و كمياب ، مجلات و روزنامه هاي مجلد شده و ... امانت داده نمي شوند و مطالعه آنها فقط در سالن مطالعه امكانپذير است .
2.         كتب غير فارسي غير مرجع ، امانت داده مي شوند .
3.         فتوكپي از منابع موجود در بخش مرجع در صورت هماهنگي با مسئول بخش مربوط ،
مجاز مي باشد .
واحد نشريات :
قدمت واحد نشريات كتابخانه مركزي را مي توان با آغاز فعاليت كتابخانه برابر دانست . اعضاي كتابخانه همه روزه از ساعت 30/7 الي 21 مي توانند در محل بخش نشريات ، مجلات مورد نظر خود را مطالعه نمايند و در صورت نياز از مقالات دلخواه ، كپي تهيه كنند .
در اين بخش نشريات ادواري زير نگهداري مي شود :
1.         مجلات شامل ماهنامه ها ، فصلنامه ها ، گاهنامه ها و ...
2.         هفته نامه ها ، دو هفته نامه ها و ...
3.         روزنامه ها : روزنامه ها يكي از منابع اين بخش را تشكيل مي دهند و ارزش آن در
مسائل جاري كشور و بين المللي بر كسي پوشيده نيست . خصوصا روزنامه هايي كه علاوه بر درج جريانات روز ، مقالات موضوعي و يادداشتهاي تخصصي را نيز در آن مي گنجانند .از اين حيث ، روزنامه ها يكي از منابع مراجعه تلقي مي گردند . روزنامه ها پس از استفاده روزانه ، در پايان هر روز جمع آوري مي گردند و از ميان آن ، برخي از عناوين كثير الانتشار با توجه به سوابق موجودي آن ، جهت ارسال به صحافي بسته بندي مي شوند تا برايهميشه بصورت آرشيو در كتابخانه باقي بمانند . ضمنا روزانه 14 عنوان روزنامه براي كتابخانه ارسال مي گردد و تعداد عناوين روزنامه هاي صحافي شده سالهاي قبل نيز به 5 عنوان      مي رسد .
نمايه نشريات :
 نمايه نشريات شامل مقالات مجلات و روزنامه هاي مختلف از سال 1377تا 1387 در اين
بخش قابل دسترس مي باشند و اعضاء مي توانند بامراجعه به مسئول بخش مرجع ،  مقالات مورد نظر خويش را در اين برنامه جستجو و از آنها پرينت تهيه  نمايند .
بخش مرجع و نشريات در طبقه زيرين كتابخانه واقع گرديده است .              
عناوين روزنامه هاي موجود :  
همشهري ، قدس ، اطلاعات ، كيهان ، اعتماد ، اعتماد ملي ، صبح اقتصاد ،  جام جم ، ايران ،       خبر ورزشي ، جهان اقتصاد
آرشيو مطبوعات : شامل : 
1.         روزنامه اطلاعات از سال 1360     2.   روزنامه كيهان از سال 1360
  1. روزنامه جام جم از سال 1384    4. روزنامه ايران از سال 1373
4.         روزنامه همشهري از سال 1371
 
بخش ايثارگران و پيك فرهنگ ( كتابخانه پستي )
تاريخچه :
كتابخانه عمومي ايثارگران ، خدمتي است كه در آبان 1369 به منظور ارائه خدمات فرهنگي به جانبازان و ايثارگران ايجاد شد . جانبازان و ايثارگران سراسر كشور مي توانند با ارائه كارت جانبازي يا ايثارگري ، به  عضويت اين كتابخانه درآيند . براي جانبازان و ايثارگران فهرست كتابهاي كتابخانه بصورت CD يا كتابچه ارسال مي گردد و آنان مي توانند با شماره تلفني كه در اختيارشان قرار گرفته است ( 55611877 يا – 55152312 داخلي 117 ) ، كتابهاي مورد نظرشان را درخواست كنند تا از طريق پست و بصورت رايگان برايشان ارسال شود و مأمور پست 20 روز بعد براي بازگرداندن كتابها به آنها مراجعه مي كند .
كتابخانه ايثارگران در حال حاضر 330 نفر عضو فعال از سراسر كشور دارد . همچنين اين كتابخانه داراي بيش از 9000 جلد كتاب در موضوعات مختلف شامل كليات ، فلسفه و روانشناسي ، دين ، علوم اجتماعي ، زبان ، علوم خالص ، علوم كاربردي ، هنر ، ادبيات و تاريخ و جغرافيا مي باشد .
خدمتي موسوم به « پيك فرهنگ » نيز براي خدمت به افرادي است كه امكان مراجعه مستقيم به كتابخانه را ندارند ( همچنين به منظور كاهش تردد هاي داخل شهري به منظور دريافت كتاب ) .       كليه افراد بالاي 16 سال در محدوده استان تهران ، مي توانند با پرداخت مبلغ 30000 ريال به حساب شماره 30576837 نزد بانك تجارت بنام اداره كل امور كتابخانه هاي عمومي استان تهران و ارائه فيش واريزي به همراه ارائه يك قطعه عكس و نشاني كامل پستي به عضويت اين كتابخانه درآيند .
اين مبلغ بابت حق عضويت و هزينههاي پستي يك ساله ارسال كتاب است . نحوه ارسال كتاب
براي اعضاي اين كتابخانه نيز همچون كتابخانه عمومي ايثارگران مي باشد .
تعداد كتاب قابل امانت :
3 جلد كتاب در هر نوبت ، داخل كيفهاي مخصوصي قرار گرفته و با درج نشاني عضو بر روي آن  ، از طريق پست سفارشي ارسال مي گردد . هر كيف به مدت 20 روز به رسم امانت نزد عضو خواهد ماند . پس از آن ، عضو از طريق تماس تلفني تقاضاي   كتب جديد مي كند . هنگامي كه مأمور پست كتابهاي جديد را تحويل عضو مي دهد كتابهايقبلي را دريافت و به كتابخانه عودت مي دهد . در صورت عدم درخواست كتب جديد ، عضو بايد كيفحاوي كتب امانتي را بهنزديكترين باجه پستي تحويل داده تا پست بصورت رايگان كتابها را به كتابخانه تحويل نمايد .
مدت اعتبار كارت عضويت :
يكسال از تاريخ صدور كارت .
افراد تحت پوشش سازمان بهزيستي نيز مي توانند با ارائه معرفي نامه ، بصورت رايگان از امكانات كتابخانه پستي ( ايثارگران ) استفاده نمايند .
ساعت فعاليت كتابخانه ايثارگران :
 همه روزه از ساعت 30/7 الي 19   ( بجز ايام تعطيل )
بخش خدمات فني
با توجه به گسترش دانش و اطلاعات و كشف زمينه هاي متنوع علمي و انجام تحقيقات و پژوهشهاي بسيار زياد ، ضرورت سازماندهي و نظم بخشي به اين يافته ها و مجموعه هاي علمي براي بازيابي سريع و آسان به اين منابع از مسائل و دغدغه هاي مهم هر كتابخانه اي بخصوص كتابخانه هاي عمومي مي باشد . انجام اين امر به عهده بخش خدمات فني مي باشد كه انواع منابع رسيده به كتابخانه را اين بخش با توجه به روشهاي معين و استاندارد ، سازماندهي كرده و هر كدام را در بخشهاي معين و مربوطه در معرض استفاده مراجعين قرار مي دهد .
فهرستنويسي و رده بندي منابع به مراجعه كننده اين امكان را مي دهد كه به منبع مورد نظر خود ، در حداقل زمان و آسان ترين روش دسترسي پيدا كنند و نيز به چيدن منابع در قفسه ها و   بازيابي سريع و آسان به كتابداران كتابخانه و مراجعين كمك مي نمايد .
بخش خدمات فني كتابخانه مركزي پارك شهر سالهاي متمادي به طور مستقل فعاليت نموده كه در ابتدا فهرستنويسي و رده بندي منابع بصورت دستي انجام مي شد . در حالي كه امروزه از روشهاي جديد و استاندارد براي اين منظور استفاده مي گردد به طوري كه از سال 1385 نرم افزار نمايه مورد استفاده قرار گرفت . تا به حال اطلاعات بيش از 58000 نسخه كتاب فارسي و غير فارسي وارد كامپيوتر گرديده است كه اطلاعات فوق بصورت شبكه قابل دسترسي مي باشد . از محاسن كامپيوتري و شبكه اي نمودن كتابخانه مي توان به حذف برگه دان هاي سنتي تا حذف كارتهاي امانت كتاب و از همه مهمتر دسترسي سريع و در حداقل زمان مراجعين به اطلاعات و مدارك و منابع وارد شده به كتابخانه را ذكر كرد .
لازم به ذكر است فهرستنويسي كتب با استفاده از CD‌ كتابشناسي ملي انجام مي گيرد . اطلاعات توسط نرم افزار كامپيوتر سازماندهي و از طريق فيلدهاي پديد آورنده ، عنوان ، ناشر ، سال نشر و فروست قابل بازيابي مي باشد .
گفتني است كه براي طبقه بندي كتابهاي موجود در كتابخانه مركزي از نظام دهدهي ديويي( D.D.C  ) استفاده مي شود .
بخش خدمات فني در طبقه زيرين كتابخانه قرار دارد .
معرفي تازه هاي كتاب :
تازه هاي كتب رسيده به كتابخانه پس از فهرستنويسي و آماده سازي و قبل از قرار گرفتن درگردش كار كتابخانه به مدت يك هفته در ويترينهاي تازه هاي كتاب موجود در ورودي كتابخانه به نمايش گذاشته مي شوند ( دوشنبه هر هفته ) تا اعضاء ضمن آشنايي با تازه هاي كتاب ، كتاب مورد نظر خود را انتخاب و پس از ورود كتابها به مخزن ، آن را به امانت ببرند . 
 
بخش كودك
بخش كودك كتابخانه مركزي سابقه دراز مدتي در خدمت به كودكان دارد و در برآوردن نيازهاي مطالعاتي كودكان با خانواده ها و مدارس متحد شده است . اين بخش با فراهم آوردن گروه وسيعي از مواد و فعاليتها ، فرصتهايي براي كودكان فراهم مي آورد تا لذت خواندن و هيجان ناشي از كشف دانش و آثار تخيلي را تجربه كنند .
در اين بخش ، در كنار خدمات ارائه شده براي كودكان ، مجموعه هايي از كتابها و فهرستي از خدمات اجتماعي دسترس پذير براي بزرگسالان همراه كودكان ، نيز تأمين شده است .
كارهايي كه در بخش كودك صورت مي پذيرد :
1.         ارائه خدمات به كودكان و نوجوانان تا پايان 14 سالگي .
2.         ارائه خدمات به پژوهشگران كودك و نوجوان .
3.      ارائه خدمات جانبي چون قصه و شعر خواني ، اجراي نمايش عروسكي ، نمايش فيلم ، برگزاري مسابقات مختلف نقاشي ، شعر ، كتابخواني ، مقاله نويسي و ... ،  برگزاري جشنواره ها ، ‌برگزاري كلاسهاي هنري و ...
4.         فراهم آوردن شرايط لازم جهت بازديد دانش آموزان از بخش .
5.         ايجاد نمايشگاه از آثار نقاشي كودك و نوجوان .
6.         معرفي تازه هاي منابع كودك و نوجوان در كتابخانه .
7.         تأمين نشريات خاص كودك و نوجوان و ارائه آنها در بخش براي اعضاء و خانواده ها
8.         تأمين منابع مرجع خاص كودك و نوجوان .
9.         همكاري با ساير بخشهاي كتابخانه و ساير نهادها در برگزاري نمايشگاههاي كتاب و ..
10.      تأمين منابع در زمينه هاي روانشناسي ، تربيت كودك ، آشپزي و ... و ايجاد بخشي جهت ارائه خدمات به مادران و خانواده هاي اعضاء .
11.      فراهم آوردن وسايل بازي و سرگرمي كودك و نوجوان .
بخش كودك هم اكنون با دو نفر كتابدار و با يكدستگاه رايانه متصل به شبكه داخلي كتابخانه ، بيش از 6000 نسخه منابع كتابي ، 5 عدد ميز مطالعه كودك و 20 عدد صندلي مطالعه كودك و ... در حال ارائه خدمات به بيش از 850 نفر از اعضاي خردسال خود مي باشد .
بخش كودك در طبقه زيرين كتابخانه قرار دارد . 
واحد تكثير ، پرينت و كپي
اين واحد در طبقه همكف كتابخانه واقع شده و وظيفه ارائه خدمات تكثير و كپي ، پرينت ،        پرس كارت ، ارائه لوازم التحرير ، صحافي جزوات و ... را به اعضاء دارد .
كانون ادبي
كلاسهاي كانون ادبي چهارشنبه هر هفته از ساعت 16 الي 18 و در محل سالن آمفي تئاتر كتابخانه برگزار مي گردد . شركت در اين كلاسها براي كليه اعضاي كتابخانه بصورت رايگان مي باشد . علاقمندان مي توانند با ارائه يك قطعه عكس 3*4 و تكميل فرم ثبت نام به عضويت اين كانون درآيند . 
+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و دوم شهریور 1389ساعت 16:7  توسط مظفر جاسمی  |